Decyzja o rozpoczęciu procesu psychoterapii może budzić pytania i wątpliwości. Abstrahując w tym artykule od tematu samej decyzji o zwróceniu się do specjalisty zakładając, że ta decyzja została już przemyślana i podjęta, przyszli pacjenci / klienci psychoterapeutów w poszukiwaniu odpowiedniego fachowca napotykają w opisach ich usług liczne często nowe dla nich pojęcia. CBT, psychoterapeuta psychodynamiczna, Gestalt, psychoterapia systemowa – w tym artykule postaram się na tyle przybliżyć te terminy aby wyjaśnić je zainteresowanym choćby na tyle, żeby wstępnie określili który z tych kierunków najlepiej odpowiada ich oczekiwaniom i wyobrażeniom i w proces w którym nurcie będą gotowi zaangażować się w największym stopniu.
Specyfika poszczególnych nurtów psychoterapii
Psychoterapia poznawczo – behawioralna; CBT (cognitive – behavioral psychotherapy)
Ten kierunek zdecydowanie zalicza się do najbardziej znanych i najpowszechniej stosowanych. To, co istotne dla wielu (potencjalnych) klientów to jej oparcie w nauce i potwierdzenie jej skuteczności licznymi badaniami, struktura, aktywność psychoterapeuty podczas sesji oraz krótkoterminowość – zakłada ona czas trwania od dwóch do pięciu miesięcy przy cotygodniowych spotkaniach i aktywności własnej pomiędzy nimi. Istota tego nurtu jest przyglądanie się zależnościom między procesami umysłowymi – myślami, opiniami, zakorzenionymi przekonaniami klienta, emocjom i uczuciom oraz zachowaniami, aktywnością. CBT zakłada kwestionowanie tych przeświadczeń, które są nieadekwatne, nieprawdziwe lub (już) nie służą i zastąpienie ich bardziej stosownymi do stanu rzeczy i służącymi klientowi. Wprowadzane są także techniki, struktury służące zmianie codziennych działań na takie, które wspierają jego cele, proponowane są odpowiednie narzędzia do stosowania także po zakończeniu psychoterapii celem samodzielnego, adekwatnego radzenia sobie z problemami i różnymi sprawami życiowymi.
Popularnością cieszą się także nurty tak zwanej trzeciej fali CBT, które uzupełniają tą klasyczną. Najpowszechniejsze to terapia akceptacji i zaangażowania / ACT która kładzie nacisk na pewnego rodzaju zdystansowanie się od treści własnych myśli i skupienie na osobistych wartościach celem prowadzenia bardziej zaangażowanego życia oraz dialektyczno – behawioralna / DBT rozwijająca umiejętności społeczne, zdrową regulację emocji a redukującą zachowania destrukcyjne, szkodliwe. W obu tych nurtach stosowane są także techniki rozwijania uważności, mindfulness. Nurtem wywodzącym się z CBT i zaliczanym do trzeciej fali jest także terapia schematów. Na podstawie tendencji do konkretnych reakcji, zachowań wyróżnione zostało w niej 18 schematów a każdy z nich charakteryzuje się konkretnymi, powtarzającymi się, charakterystycznymi dla niego wzorcami myślenia, odczuwania i postępowania. Celem jest możliwe wzmocnienie pożądanego, adaptacyjnego trybu zwanego zdrowym dorosłym.
Warto podkreślić, że sporo psychoterapeutów poznawczo – behawioralnych korzysta także z technik nurtów trzeciej fali.
Psychoterapia poznawczo – behawioralna jest zaprojektowana i sprawdzona celem terapii takich jednostek jak zaburzenia lękowe, zaburzenia obsesyjno – kompulsyjne / OCD (nerwica natręctw) depresja / dystymia, ADHD, zaburzenia osobowości czy uzależnienia, bardzo dobrze sprawdza się pod kątem uwolnienia się od wszelkich niepożądanych, niechcianych objawów, tendencji a przynajmniej znacznego ograniczenia ich wpływu na życie i rozwoju cech, skłonności które mają pozytywny wpływ na dobrostan i realizację zamierzeń.
Psychoterapia psychodynamiczna
Ten nurt, stojący bardzo często w opozycji do poznawczo – behawioralnego jest oparty w dużej mierze na psychoanalizie, teorie te jednak były przez lata rozwijane. Klasyczna psychoanaliza jest w Polsce mało powszechna dlatego zdecydowałam się nie uwzględniać jej w tym artykule. Kierunek ten zakłada zdecydowanie dłuższy bo przeważnie kilkuletni czas trwania procesu psychoterapii, może być krótsza. Praca na sesjach skupia się wokół tematyki związanej z najwcześniejszymi doświadczeniami, już w okresie dzieciństwa, analizowane są relacje oraz wszelkie konflikty w procesie rozwoju. Nurt ten zakłada, że głębszy ogląd problemów przez samego pacjenta, jego lepsze zrozumienie samego siebie samo w sobie skutkuje redukcja objawów.
Sam psychoterapeuta nie jest dyrektywny, jeśli już to w minimalnym stopniu kieruje rozmową a konkretne techniki są stosowane opcjonalnie i w ograniczonym wymiarze. Celem tej psychoterapii jest długoterminowe lepsze funkcjonowanie osoby z niej korzystające natomiast celom pojedynczym i konkretnym poświęca się raczej znikomą uwagę. Choć psychoterapeuci psychodynamiczni odpierają zarzuty, że skuteczność tego nurtu nie jest potwierdzona wynikami badań naukowych to trudno jednak nie oprzeć się wrażeniu, że możliwości weryfikacji tej formy pracy z pacjentem są bardzo ograniczone – sam cel nadrzędny czyli także zmiana struktury osobowości jest słabo definiowalna, niekonkretna.
Psychoterapia humanistyczna
Nurty humanistyczne np. Gestalt, terapia skoncentrowana na kliencie skupiaja się nie na konkretnych, zdiagnozowanych zaburzeniach a na rozwoju osobistym jednostki, jej zrozumieniu samej siebie czy poczuciu własnej wartości. Nie jest odpowiednia w przypadku osób z poważniejszymi problemami klinicznymi, może natomiast być wykorzystywana w przypadku trudności emocjonalnych i interpersonalnych, obniżonego nastroju, obniżonego poczucia własnej wartość – symptomów kojarzonych z dolegliwościami psychicznymi ale których ilość i nasilenie nie spełnia kryteriów diagnostycznych pełnoobjawowego zaburzenia.
Psychoterapia systemowa
W nurcie tym uwaga specjalisty jest nakierowana na kontekst rodzinny i szerzej społeczny problemów z którymi zgłasza się do niego dana osoba. Przedmiotem analizy jest komunikacja z innymi oraz pełnienie konkretnych ról w grupie. W systemie np. rodzinnym poszczególni członkowie i ich aktywności wywierają na siebie wpływ więc zmiana u jednej osoby wywołuje zmiany u wszystkich. Celem psychoterapii w tym nurcie jest identyfikacja i zrozumienie zachowań poszczególnych członków systemu oraz wybór sposobu postępowania który przyczyni się do zdrowszych relacji.
Psychoterapia systemowa może mieć formę indywidualnych sesji ale też spotkań w parze czy z rodziną. Podczas spotkań jednej osoby z psychoterapeuta czas poświęcany jest w dużej mierze na analizę zależności relacji rodzinnych (czy we własnej rodzinie czy w rodzinie pochodzenia) oraz z innymi bliskimi osobami a innych aspektów życia takich jak tendencje do określonego typu zachowań czy emocji. Czy to terapia indywidualna czy pary czy rodziny nurt ten jest polecany dla osób u których często powtarza się schemat konfliktów z innymi.
Coraz więcej osób decydujących się na terapię zwraca uwagę nie tylko na doświadczenie specjalisty, ale również na nurt, w jakim pracuje psycholog Kraków, ponieważ to właśnie odpowiednio dobrane podejście często ma kluczowe znaczenie dla skuteczności terapii.
