Późna diagnoza ADHD u dorosłych bywa momentem uzyskania zrozumienia dla samego siebie po niejednokrotnie wielu latach poczucia zagubienia, dużej niejasności co do źródła swoich trudności. Nagle wiele rzeczy zaczyna układać się w logiczną całość. Diagnoza często przynosi ulgę, czasem jednak pojawiają się chociażby myśli o tym co by mogło wyglądać inaczej gdyby nie to ADHD lub gdyby chociaż diagnoza, odpowiednia pomoc i większa wyrozumiałość ze strony otoczenia możliwe były wcześniej. I właśnie w tym miejscu pomoc specjalisty bywa kluczowa – nie po to żeby „naprawić” Ciebie tylko żeby uporządkować historię, móc wywierać większy wpływ na przyszłość i poukładać sobie sprawy w życiu tak, aby bilans tego co w nim pozytywne i nieprzyjemne był możliwie korzystny.
Co tak naprawdę „robi” późna diagnoza z Twoją historią
Z jednej strony osoba dorosła po otrzymaniu diagnozy ADHD często po raz pierwszy zaczyna rozumieć o co u niej chodzi. Z drugiej strony może pojawić się wspomniany żal oraz inne nieprzyjemne emocje, uczucia. Diagnoza bardzo często zmienia interpretację licznych wspomnień. Sytuacje, które przez lata zdawały się dla osoby zdiagnozowanej być dowodem na istnienie wad, niekompetencji czy to w sferze edukacyjnej a później zawodowej czy w społecznej zaczynają wyglądać jak objawy i skutki odmiennego funkcjonowania mózgu z neuroróżnorodnością w postaci ADHD. Podczas pracy ze specjalistą nie chodzi bynajmniej o to żeby tak przeformułować przeszłość aby widzieć ją od teraz tylko pozytywnie, nieadekwatnie. Chodzi o to żeby zrozumieć swoje indywidualne problemy (bo każda historia osoby z ADHD jest przecież inną historią, objawy i trudności także mogą się różnić), nazwać koszty, zidentyfikować konkretne mechanizmy ale i określić zasoby, mocne strony. Można w końcu też dostrzec ile energii kosztowało codzienne funkcjonowanie bez właściwego wyjaśnienia, bez narzędzi lub z niewłaściwymi. W wielu przypadkach można właściwie mówić o formowaniu się nowej tożsamości z inną już narracja własny temat.
Psychoterapia poznawczo-behawioralna (CBT) – wybór tego nurtu przez dorosłych z ADHD
W ADHD bardzo często problem nie polega na całkowitej niewiedzy, nieuświadamianiu sobie co trzeba zrobić tylko na trudnościach w podjęciu działania, wytrwałej aktywności i w domykaniu spraw w odpowiednim czasie. Stąd bardzo dobrze sprawdzają się formy pracy, podejścia z dużym stopniem ustrukturyzowania w tym terapia poznawczo-behawioralną (CBT). Ten nurt zakłada psychoedukację, pracę na nieadekwatnych, nieadaptacyjnych, niewspierających myślach i przekonaniach i trening mający na celu poprawę umiejętności z zakresu organizacji, planowania, odpowiedniej regulacji emocji. Badania, przeglądy i analizy naukowe wskazują na to, że praca właśnie z psychoterapeuta poznawczo – behawioralnym istotnie poprawia funkcjonowanie osób z ADHD.
Diagnoza jako punkt startu, nie etykieta na zawsze
Sam proces diagnozy ADHD u dorosłych powinien opierać się na wywiadzie klinicznym i ustrukturyzowanym narzędziu DIVA – V opartym o oficjalne kryteria diagnostyczne zbierającym konkretne i istotne informacje dotyczące objawów i w dzieciństwie i w dorosłości.
Jeśli jesteś w procesie diagnozy lub po nim, warto pamiętać: diagnoza ma dawać zrozumienie i kierunek dalszych działań, a nie kolejną łatkę „ze mną jest coś nie tak”.
Najczęstsze pułapki po diagnozie i jak pomaga na nie praca z fachowcem
Celem diagnozy jest przede wszystkim zrozumienie przynajmniej sporej części swoich problemów na przestrzeni życia i możliwość określenia dalszych, stosownych do indywidualnej sytuacji działań a nie przypięcie sobie łatki osoby z ADHD która ma co ma bo tak już ma. Takie podejście kojarzy się raczej z założeniem z góry swojej bezradności i konieczności rezygnacji. A przecież choć ADHD i objawy tej neuroróżnorodności mogą być kłopotliwe to jednak można nauczyć się jak działać inaczej, zminimalizować jej negatywny wpływ na życie a jednocześnie uświadomić sobie i rozwijać cechy i umiejętności które przynoszą pozytywy.
Lepiej jednak też nie podchodzić do możliwości lepszego jutra nierealistycznie ambitnie i optymistycznie. Nie zalecam zakładania, że skoro zaczynamy lepiej rozumieć siebie i specyfikę ADHD to na dniach wszystko ogarniemy a w ciągu miesiąca nadrobimy swoje życie – to raczej nierealne i takie pomysły mogą skutkować co najmniej nowymi nieprzyjemnymi odczuciami. Fachowa literatura, dostosowanie swojego życia, rytmu dnia do zaleceń – super ale nie wszystko od razu. A wielu lat życia niestety nie nadrobimy – jesteśmy już w innej grupie wiekowej, w innych rolach, nasze otoczenie się zmieniało i może obecnie już nie wszystko uda nam się zrealizować. Poza pewnymi aspektami życia, które mogły przeminąć osobie dorosłej dopiero co zdiagnozowanej prawdopodobnie przyjdzie się też zmierzyć z utrwalonymi schematami odczuwania i postępowania. Sama psychoedukacja zapewne wtedy nie wystarczy i niezbędna może być pomoc specjalisty, najlepiej obeznanego z tematem ADHD aby zrozumieć swoją indywidualna sytuację i rozpocząć proces pożądanych, korzystnych zmian.
Kiedy warto rozważyć skorzystanie ze specjalistycznej pomocy
Jeśli czujesz pewnego rodzaju chaos w głowie, przytłoczenie przykrymi emocjami, obawiasz się lub już doświadczasz trudności w poukładaniu sobie różnych aspektów życia czy chcesz po prostu żeby Twoja przyszłość po otrzymaniu diagnozy zmierzała w kierunku radości i satysfakcji z życia to na pewno warto skonsultować się ze specjalistą obeznanym w tematyce ADHD i możliwe, że skorzystać z psychoterapii. W dobrym procesie przeszłe doświadczenia zostaną odpowiednio uporządkowane a na już najbliższą przyszłość zostaną zaproponowane odpowiednie do sytuacji i sprawdzone strategie.
Jeśli szukasz wsparcia online, na lilianakurczyna.pl znajdziesz informacje o możliwościach pracy z osobami dorosłymi z ADHD w nurcie CBT. Oferowana jest także diagnoza.
